تا چه ارتفاعی نیاز به سازه نگهبان نیست ؟

به طور کلی نیاز یا عدم نیاز به سازه نگهبان باید توسط طراح سازه همان پروژه تشخیص داده شود و نمی‌توان یک دستورالعمل کلی برای همه پروژه ها صادر کرد. در این مطلب چند نکته برای درک بهتر این موضوع بیان می کنیم.

حداکثر عمق گودبرداری بدون سازه نگهبان

به طور کلی در مواقعی که ما زیر فونداسیون، کرسی چینی یا شفته آهک همسایه نمی‌رویم معمولا نیاز به سازه نگهبان نداریم. یعنی ممکن است در پروژه ای ارتفاع گود‌برداری ما حتی ۱ متر باشد یا زیر فونداسیون همسایه نرویم ولی نیاز به سازه نگهبان داشته باشیم. بنابراین نمی‌توان عددی مشخص برای حداکثر عمق گودبرداری بدون سازه نگهبان مطرح کرد.

شناسایی وضعیت ملک همسایه

روال کار بدین صورت است که ابتدا ساختمان را تخریب کرده و دیوارهای پیرامونی مجاور همسایه را نگه میداریم. اکنون چون دیوار پیرامونی نقش سازه نگهبان را دارد بنابراین نباید به یکباره تخریب شود. بلکه ابتدا قسمتی از این دیوار را تخریب کرده به طوری که موقعیت فونداسیون همسایه مشخص شود. اگر تراز خاکبرداری ما زیر پی همسایه باشد، نیاز به سازه نگهبان داریم. همسایه قدیمی ممکن است فونداسیون بتنی نداشته باشد بلکه روی کرسی چینی، سنگچینی یا شفته آهک ساختمان را بنا کرده باشد. مثلا اگر شفته آهک خوبی اجرا شده باشد کلنگ بر آن اثر نمی کند. مثلا در پروژه احمدآباد ما چنین حالتی داشتیم و سازه نگهبان اجرا نکردیم.

مهم مهار خاک زیر پی همسایه است تا از جابجایی آن جلوگیری شود. چون ساختمانی که بخواهد واژگون شود ابتدا خاک زیر آن دچار لغزش می شود. علاوه بر آن مهار دیوار همسایه نیز توصیه می‌شود و در صورتیکه به وضعیت دیوارهای همسایه اعتماد نداریم بهتر است روی دیوار همسایه مش میلگرد به همراه شات ماسه سیمان و تخته کوبی اجرا کنیم. مثلا ممکن است در پروژه ای تراز خاکبرداری ما زیر پی همسایه نباشد ولی دیوارهای همسایه با گل کار شده باشد. در این حالت بهتر است روی دیوارهای همسایه حداقل ملات ماسه سیمان و تخته کوبی اجرا کنیم. دوباره تاکید می‌کنیم که تشخیص این مورد بر عهده طراح سازه است.

در صورتیکه بر اساس تشخیص طراح سازه نیاز به سازه نگهبان وجود داشته باشد نباید دیوار پیرامونی را به یکباره تخریب کرد. بلکه ابتدا قسمت چاه های سازه نگهبان حفر شده و اعضای عمودی آن را اجرا می‌کنیم. سپس اعضای افقی اجرا شده و تخریب مابقی دیوار و تکمیل سازه نگهبان به تدریج انجام می‌شود.

در بعضی از کارها که کار کوچک بوده و کارفرما قصد هزینه کردن و اجرای سازه نگهبان را ندارد بهتر است بخشی از دیوار پیرامونی را نگه داشته و مابقی فونداسیون را بتن ریزی کنیم سپس دیوارهای باقیمانده را تخریب کرده و باقیمانده فونداسیون را بتن ریزی می کنیم. چه موقع این اتفاق می افتد؟ مثلا کارفرما میخواهد کار را به افراد غیرمتخصص بسپارد و یا معتقد است که این کار نیاز به سازه نگهبان ندارد. در این شرایط اجرا نکردن سازه نگهبان بهتر است اجرای غلط آن است. بنابراین بهتر است قسمتی از دیوار پیرامونی را نگه داشته و بتن ریزی آن را بعدا انجام دهیم.

تخریب دیوار مشترک

در بعضی از ساختمان‌های قدیمی ممکن است دیوار همسایه متکی بر دیوار ما باشد یا دیوارمشترک داشته باشیم. در این حالت نباید دیوار خود را تخریب کنیم چون دیوار یا سقف همسایه ریزش خواهد کرد. تشخیص اینکه دو ملک دیوار مشترک دارند یا ندارند را از تیرریزی های سقف میتوان تشخیص داد. مثلا در هنگام تخریب سقف میبینیم که تیرآهن های سقف همسایه بر روی دیوار ما نشسته است. این یعنی دیواری که قرار است آنرا تخریب کنیم تکیه گاه سقف همسایه بوده و با تخریب این دیوار، سقف همسایه فرو خواهد ریخت. در این شرایط قبل از تخریب دیوار باید زیر تیرهای سقف همسایه جک بزنیم تا بار سقف را موقتا تحمل کنند. بعد از آن تیرهای سقف را به یک شاه تیر متصل کرده و بار آنرا را به کمک ستون به زمین منتقل کنیم. حتی ممکن است علاوه بر دیوار مشترک، تیر مشترک با همسایه نیز داشته باشیم.